ک.م.م.ک:
۱۰ دسامبر، روز جهانی حقوق بشر، فرصتی برای تأکید بر حق ذاتی کرامت و برابری برای همهٔ انسانها و فراخوانی برای پایان دادن به نقض سیستماتیک این حقوق است.
گزارش تحلیلی و مستند از وضعیت نقض حقوق بشر در ایران و کوردستان در دو بازۀ زمانی: ۱) از ابتدای سال ۲۰۲۴ تا پایان همان سال، ۲) از ابتدای سال ۲۰۲۵ تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵. این متن نسخهٔ نهایی، ویرایششده و آمادهٔ انتشار عمومی، رسانهای و ارسال رسمی به نهادهای بینالمللی است.
مقدمه
این گزارش بر پایهٔ گردآوری دادههای میدانی، مستندات محلی، دادههای مراکز ثبت نقض حقوق بشر و تحلیلهای تطبیقی تنظیم شده است. در مواردی که گزارشها اختلاف عددی داشتهاند، بازهٔ محافظهکارانه و معتبر ارائه شده است. هدف این گزارش، ارائهٔ تصویری روشن، مستند و حرفهای از ابعاد رو به گسترش نقض حقوق بشر در ایران و کوردستان است.
بخش اول — اعدامها در ایران
اعدامها در سال ۲۰۲۴: بر اساس تجمیع گزارشهای معتبر، ایران در سال ۲۰۲۴ بین ۹۰۱ تا ۹۷۵ اعدام را ثبت کرده است. بیشتر این اعدامها بدون رعایت الزامات دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل مستقل و شفافیت قضایی انجام شدهاند.
اعدامها از ابتدای ۲۰۲۵ تا ۱۰ دسامبر: در سال ۲۰۲۵ روند اعدامها شدت بیشتری یافته است و تا تاریخ ۱۰ دسامبر، شمار اعدامها بین ۱,۰۰۰ تا ۱,۳۰۰ مورد برآورد میشود. این افزایش در حالی رخ داده که گزارشهای متعدد از شکنجه، اعترافگیری اجباری و محاکمات کوتاه و غیرشفاف خبر میدهند.
جمع کل دو بازهٔ زمانی: مجموع اعدامها در کل سال ۲۰۲۴ و تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ بین ۱,۹۰۰ تا ۲,۲۷۵ مورد است.
تحلیل: استفادهٔ گسترده، سریع و فاقد استانداردهای قانونی از مجازات مرگ در ایران نشاندهندهٔ بحران جدی عدالت و نقض آشکار حق حیات است. استفادهٔ مکرر از این مجازات در جرائم غیرخشونتآمیز، نقض صریح تعهدات بینالمللی است.
بخش دوم — اعدامها در کوردستان
اعدامها در سال ۲۰۲۴: در پنج استان مجموعهٔ کوردستان، دستکم ۱۲۶ تا ۱۸۳ شهروند کورد اعدام شدهاند. این رقم نسبت به جمعیت کورد، نامتناسب و نشانهٔ فشار ساختاری است.
اعدامها در سال ۲۰۲۵ (تا ۱۰ دسامبر): اعدام شهروندان کورد در سال ۲۰۲۵ بهشکل نگرانکنندهای افزایش یافته و بین ۱۷۵ تا ۲۲۰ مورد ثبت شده است.
تفکیک سیاسی / غیرسیاسی: دستکم ۳۰ تا ۸۰ مورد از این اعدامها ماهیت سیاسی یا امنیتی داشتهاند؛ در موارد زیادی محاکمهها کوتاه، بدون دسترسی کافی به وکیل و همراه با اعترافهای اجباری بودهاند.
تحلیل: نسبت بالای اعدامها در کوردستان ـ در مقایسه با جمعیت این منطقه ـ شواهدی از تبعیض ساختاری در نظام قضایی ایران ارائه میدهد.
بخش سوم — بازداشتهای سیاسی، احکام و دادرسیها
در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱,۱۰۰ مورد بازداشت سیاسی و عقیدتی در ایران ثبت شده است. از ابتدای ۲۰۲۵ تا ۱۰ دسامبر نیز بازداشتها ادامه داشته و روند افزایشی داشتهاند.
در کوردستان مجموعاً ۳۰۰ تا ۴۰۰ بازداشت سیاسی و امنیتی در این دو دوره ثبت شده است؛ بسیاری از این افراد با احکام سنگین، محرومیتهای شغلی، محدودیت تردد و پروندهسازی مواجه شدهاند.
تحلیل: نظام قضایی در پروندههای سیاسی از استانداردهای دادرسی عادلانه فاصلهٔ چشمگیر دارد. اعترافهای تحت فشار، محرومیت از وکیل و دادگاههای بسته، نقض بنیادی حقوق شهروندیاند.
بخش چهارم — مرگ و جراحت کولبران
۲۰۲۴: بین ۳۴۵ تا ۵۰۲ کولبر کشته یا زخمی شدهاند. در این میان، ۵۹ کشته و ۲۸۶ زخمی آمار تأییدشده در برخی گزارشهاست.
۲۰۲۵ (تا ۱۰ دسامبر): حداقل ۵۰ قربانی (کشته یا زخمی) ثبت شده است؛ عمدتاً بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای مرزی، سقوط از ارتفاع و انفجار مین.
تحلیل: کولبری نتیجهٔ مستقیم فقر ساختاری، نبود اشتغال و سیاستهای امنیتمحور است. نحوهٔ برخورد نیروهای دولتی با کولبران ناقض صریح حق حیات و کرامت انسانی است.
بخش پنجم — زنکشی و خشونت مبتنی بر جنسیت
در سال ۲۰۲۴ بین ۹۰ تا ۱۴۳ زن در ایران قربانی زنکشی شدهاند. در کوردستان تنها در سال ۲۰۲۴ ۳۷ مورد زنکشی گزارش شده است. در سال ۲۰۲۵ نیز روند افزایشی ادامه داشته است.
تحلیل: نبود قوانین حمایتی، مصونیت عاملان خشونت و ضعف سازوکارهای قضایی، نقش مهمی در تداوم خشونت علیه زنان دارد.
بخش ششم — سرکوب کارگران، معلمان و فعالان اجتماعی
اعتراضات کارگری و صنفی در دو سال اخیر در سراسر ایران و کوردستان با سرکوب شدید، بازداشت و صدور احکام سنگین مواجه شده است. دهها فعال صنفی در این دوره بازداشت، تعلیق یا اخراج شدهاند.
تحلیل: سرکوب سیستماتیک مطالبات صنفی بازتابدهندهٔ ناتوانی ساختار حکمرانی در حل ریشهای بحرانهای معیشتی و اجتماعی است.
بخش هفتم — نقض حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی
بلوچها: بیش از ۱۵۰ اعدام ثبتشده در مناطق بلوچنشین در سال ۲۰۲۴، همراه با بازداشتهای گسترده.
عربها: بازداشتهای گروهی، احکام سنگین و محدودیتهای فرهنگی و اجتماعی.
ترکمنها: محدودسازی فعالیتهای فرهنگی و تحت فشار قرار گرفتن فعالان مدنی.
بهائیان: بیش از ۱۰۰ مورد بازداشت، مصادرهٔ اموال و محرومیت آموزشی.
یارسان: افزایش بازداشتها، آزار مذهبی و تبعیضهای اداری.
تحلیل: این الگوها نشاندهندهٔ وجود سیاستهای تبعیضآمیز پایدار علیه گروههای قومی و مذهبی است.
جمعبندی نهایی و درخواست رسمی از جامعهٔ جهانی
تحلیل همهٔ دادهها نشان میدهد که نقض حقوق بشر در ایران و کوردستان از ابتدای سال ۲۰۲۴ تا ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ نهتنها کاهش نیافته بلکه بهشکل نگرانکنندهای افزایش یافته است. اعدامهای گسترده، سرکوب سیاسی، مرگ کولبران، زنکشی و فشار بر اقلیتهای قومی و مذهبی تصویری روشن از بحران حقوق بشر در ایران ارائه میدهد.
جمعیت حقوق بشر کوردستان از نهادهای بینالمللی درخواست میکند:
- اقدام فوری برای توقف اجرای اعدامها؛
- اعزام گزارشگران ویژه و تیمهای مستقل حقیقتیاب؛
- اعمال فشار دیپلماتیک و تحریمهای هدفمند علیه مسئولان نقض حقوق بشر؛
- حمایت از نهادهای مدنی و خانوادههای قربانیان؛
- ایجاد سازوکار گزارشدهی منظم برای رصد وضعیت ایران.
