تعریف کودک همسری؛
بر طبق تعریف صندوق کودکان سازمان ملل متحد (UNICEF ) ازدواج کودکان یا کودک همسری نوعی ازدواج رسمی یا غیر
رسمی است که در آن فرد پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی وارد پیمان زناشویی میشوند. این پدیدهای است که در اکثر جوامع
توسعه نیافته و سنتی و بسته هم برای دختران و هم پسران روی میدهد.
بعضی از محققان از کودک همسری با عنوان بردهداری و شبه بردهداری نوین یاد کردهاند.
طبق قانون فعلی ایران سن ازدواج برای دختران ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال میباشد.
علل و دلایل کودک همسری
در دنیای مدرن و سنتی، نقش اصلی زنان تولید مثل بود و مشارکت اجتماعی و تحصیل و اشتغال برای زنان تعریف نشده بود و حتی ازدواج در سن پایین مایه فخر خانوادهها بود ولی در دوره کنونی نقش کودک همسر متعلق به دختر بچهایی است که
به دلیل فقر، محرومیت از تحصیل، اعتیاد والدین، ارزش های سنتی و مذهبی در راستای نظام پدرسالار تن به ازدواجی دادهاند که هیچ اختیاری در انتخاب آن نداشته است.
عواقب و تبعات کودک همسری؛
تبعات جسمی و روانی:مشکلات جسمی مانند؛ پوکی استخوان، سرطان رحم، بیماریهای آمیزشی ،کمخونی، بارداری پرخطر، مشکلات روانی از جمله افسردگی، اختلالات اضطرابی و …
تبعات اجتماعی: تباه شدن دوران کودکی زندگیی متعادل زندگی است، که فرد همه مراحل زندگیش را به خوبی سپری کرده باشد
اما زندگی برای کودکی که ازدواج کرده نامتعادل خواهد بود. ازدواج در سن پایین به معنای بازماندن از تحصیل از دست دادن
بالقوه حق اشتغال است علاوه بر این در چنین ازدواجهایی به ویژه ازدواج دختر بچهها با مردانی که اختلاف سنی زیادی با آنها دارند با توجه به مناسبات نابرابر قدرت در خانواده، این همسران کوچک تحت ستم و خشونت خانگی با همه اشکالش قرار
میگیرند حتی به گزارش ایندیپندنت فارسی کشته شدن چندین مورد از قربانیان کودک همسری به دست همسر یا خویشاوندان
آنان در شهرهای مختلف ایران اتفاق افتاده است.
نادیده گرفتن حقوق انسانی کودک و گرفتن حق تصمیم گیری از او برای
زندگیش و سپردن مسئولیتی که متناسب با توانایی و عقلی و احساسی و جسمی او نیست.
تبعات حقوقی؛
ازدواج عقدی است بین دو انسان که قصد تشکیل خانواده دارند،تشکیل خانواده نیز همراه با بسیاری از قراردادها
مانند خرید و فروش حضانت،ثبت اسناد،نفقه،حقوق مالی و تعیین نسبت ها میباشد. وقتی که زن و مرد هنوز به سن قانونی نرسیده باشند توانایی انجام آن را نخواهند داشت همچنین از تبعات حقوقی کودک همسری طلاق و بیوه شدن دختران در سن کم و طلاقهای عاطفی زوجین پس از افزایش سن میباشد که موجب افزایش خیانت فساد و بی بندوباری و اختلال در نظم
عمومی جامعه است.
آمارهای کودک همسری در ایران و جهان
نرخ واقعی ازدواجهای زود هنگام خیلی بیشتر از نرخ رسمی اعلام شده است.
آمارهایی که در اسفند ماه سال ۱۴۰۱ روی
خروجی مرکز آمار ایران قرار گرفته نشان میدهد که ازدواجهای زیر ۱۵ سال در چهار فصل منتهی به ۱۴۰۱ نشان میدهد که
در این یک سال ۲۷هزار۴۴۸ دختر زیر ۱۵ سال ازدواج کردهاند که نسبت به سال مشابه ۹۳۳ مورد افزایش یافته است و در بازده سنی ۱۵
تا ۱۹ سال هم بیش از ۵۵۰۰ دختر کودک همسر گزارش شده است که غالب زنان کودک همسر در همان سنین پایین مادر میشوند.
طبق آمار ثبت احوال در اردیبهشت ۱۴۰۱، ۶۹هزار۱۰۳نوزاد از مادران گروه سنی ۱۰ تا ۱۹ سال متولد شدند و ۱۴۷۴ نوزاد از
مادرانی که در بازده سنی ۱۰ تا ۱۴ سال متولد شدهاند.
همانطور که میان دختر بچهها و پسر بچهها ازدواج و ولادت وجود داشته طلاق هم وجود دارد آمارها نشان میدهند در سال
۱۴۰۱، ۷۹۹ مورد طلاق برای دختران زیر ۱۵ سال ثبت شده است. بیشترین آمار کودک همسری در استانهای سیستان و بلوچستان
خوزستان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی و زنجان میباشد
اذربایجان غربی:مجموع ازدواج ها۲۷هزار۶۱۶ زیر۱۳سال۲۳ زیر۱۵ سال ۱۳۹۷ زیر ۱۸ سال۶۰۶۹۴ن
ایلام مجموع ازدواج ها۴۳۲۹ زیر۱۳سال ۲ زیر۱۵سال ۹۳ زیر۱۸سال۵۴۱
کوردستان مجموع ازدواج ها ۱۴۱۳۴ زیر۱۳ سال ۵ زیر۱۵ سال۳۶۵ زیر ۱۸ سال۲۳۰۰
کرماشان مجموع ازدواجها ۱۵۴۵۳ زیر۱۳سال۶ زیر۱۵سال ۴۸۷ زیر۱۸سال۲۴۳۶
طبق گزارش یونیسف در جهان نیز سالانه حدود ۱۲ میلیون دختر زیر سن ۱۸ سال به ازدواج اجباری تن میدهند بیشترین آمار
متعلق به کشورهای آفریقایی میباشد.
کودک همسری در اسناد بین المللی
ماده۱۶اعلامیه جهانی حقوق بشر
(کنوانسیون مربوط به رضایت به ازدواج و حداقل سن برای ازدواج و ثبت ازدواجها) ازدواج باید فقط با رضایت کامل و
آزادانه زوجی که قصد ازدواج دارند ثبت شود با یادآوری مجدد اینکه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در قطعنامه نهم
۸۴۳ مورخ ۱۹۵۴ اعلام کرد بعضی رسوم، قوانین و روشهای باستانی مربوط به ازدواج و خانواده با اصول تعیین شده در
منشور ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر مغایرت دارند و و این رسم و رسوم بایدبا تضمین کامل از جمله آزادی در
انتخاب همسر حذف کامل ازدواجهای کودکان و نامزد کردن دختران جوان پیش از سن منسوخ شود.
چرا آمار کودک همسری همچنان باال است و چه باید کرد؟
آمار کودک همسری بالاست چون تصمیم گیری ازدواج کودکان مسئله مهمی تلقی نمیشود و در راستای سیاست
افزایش جمعیت از آن دفاع میشود از طرفی دیگر زمینههای اقتصادی و فرهنگی کودک همسری بدون تغییر باقی ماندهاند
بنابراین نمیتوان انتظار داشت که آمار کاهش یابد.
ابراهیم رئیسی در آبان سال ۱۳۹۰ قانون حمایت از خانواده و جوانان را برای
اجرا به وزارت بهداشت ابالغ کرد هدف از این قانون فرزندآوری و رشد جمعیت ایران است.
انیسه خزعلی معاون رئیس جمهوری در امور زنان و خانواده از حامیان سرسخت ازدواج زیر سن قانونی است خزعلی در دیدار با گروهی از دختران ۹ ساله در آوریل
۲۰۲۲ گفت “برنامهریزی خانواده خود را آغاز کنید”
چه باید کرد؟
-فرهنگ سازی، نظارت کافی بر قوانین و تصویب جرایم سنگین برای افرادی که در پدیده کودک همسری دخیل هستند.
-سیاستهای چند جانبه که بر دختران، خانوادهها و جامعه و دولت تمرکز داشته باشد.
-آگاه سازی خانوادهها و جامعه از آسیبهای ناشی از ازدواج زودهنگام
تقویت مهارتهای زندگی تا دختران و پسران درک بهتری از شرایط فعلی خود داشته باشند.
-حذف زمینههای اقتصادی اجتماعی و فرهنگی و محرومیت زدایی و رفع تبعیض طبقاتی و جنسیتی.
نویسنده: گهلاوێژ عمرزاده
