مقدمه
خیزش و جنبش زن زندگی آزادی که برای اولین بار با تکیه بر نقش زنان در شکلگیری یک انقلاب با طرح گفتمانهای مدرن و حامی حقوق زنان قد علم کرد، هنجارهای سنتی و تبعیض آمیز را به چالش کشید و همچون قراردادی اجتماعی نقشه راه رسیدن به مطالبات جامعه را تبیین کرد.
عوامل موثر در شکل گیری جنبش “زن،زندگی،ازادی” قتل حکومتی یک دختر ۲۲ ساله کوردستانی در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ به دلایل زیادی به تقابل تاریخی دو نظام موجود انجامید. از یک طرف نظام ارزشی حاکمە و از طرفی دیگر نظام دمکراسی و حق خواهی مردمی کە خواستار پایان ستم موجود و جاری شدن اندیشەای نوین در جامعە تبدیل شد.
در پیوند با قشر عظیمی از جامعە کە زنان باشند، بسیاری از زنان در ایران و کوردستان با پیشگامی زنان کورد نسبت به محدودیتهای اجتماعی، فرهنگی و حقوقی که بر آنان تحمیل شده است، ناراضی و نیاز به تغییر را بە ورطە عمل رساندند، آنان خواستند بر نگاه منادیان حجاب اجباری که زن را یک اغواگر بالقوه و مرد را یک متجاوز بالقوه میداند خط بطالن کشیده، و خواستار حقوق شهروندی شدند.
جنبشی که یکی از ارکان شعار آن “زندگی” میباشد، شکل گرفت چون که زندگی همان چیزی است که رژیم ایران در ۴۴ سال گذشته آن را به انواع و اشکال مختلف از این جامعە، مستقیم و غیر مستقیم گرفته است، رژیمی که حق حیات را با اعدام هزاران انسان به خصوص جوانان کوردستانی، با کشتن کولبران،ب ا شنکجه های شدید و مخوف ترین شکل ممکن، گسترش فساد اقتصادی، و با رساندن خط مطلق فقر به۴۵درصد، با ظلم و بی تدبیری از مردم گرفته است. با تاکید بر آزادی خواستار احیای حق سلب شده اقشارمختلف ملت مردم از زنان، جوانان، فعالان حقوق اجتماعی و مدنی، دانشجویان، سیاسیون…..،شدند.
ضعف و قوت های جنبش
• افزایش شناخت و آگاهی به حقوق زنان حقوق انسانی و دموکراسی در داخل و خارج ایران که این شناخت و تحول فکری آپارتاید جنسیتی جمهوری اسلامی را زیر سوال برد.
• به میدان آمدن زنان و جوانان دهه هفتادی و هشتادی و ماهیت غیردینی جنبش
• نمایان شدن بیشتر چهره کریه جمهوری اسلامی در برخورد با زنان، جوانان، دانشجویان، دانش آموزان، خبرنگاران، فعالان حقوق مدنی و اجتماعی و همه اقشار جامعه
لازم بە ذکر است کە همزمان با اشارە بە دستاورد جنبش باید بە نقد آن هم پرداخت و نکات زیر لازم است مورد توجە قرار بگیرند:
• عدم توانایی جنبش در همراه کردن قشر خاکستری جامعه
• ضعف یا خلا رهبری برامده از جنبش به باور بسیاری از تحلیلگران
• به گفته جک گلدستون فقدان و ضعف سازماندهی، فقدان برنامه ریزی متضمن استراتژی و تاکتیک روشن
• عدم شناخت واقع بینانه از توان نیروهای سرکوب رژیم
• نقش مخرب برخی جریانها و فعالان سیاسی انحصار طلب مانند جریان سلطنت طلب
تاثیر جنبش ژینا از منظر حقوق بین الملل
پتانسیل عظیمی که در داخل و به خصوص تجمع هایی کە در کشورهای مختلف شکل گرفت، سیاستمداران کشورهای مختلف و سازمانهای بین المللی را وادار به واکنش و حمایت کرد.
از زمان تاسیس نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بین المللی حقوق زنان در توافقنامه های بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است از جمله:
منشور حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ ماده۱، توافقنامه برابری جنسیتی سازمان ملل در سال ۱۹۷۹، توافقنامه کایرو ۱۹۹٤ و اعلامیه کنفرانس جهانی زنان در بیروت ۱۹۹۵، توافقنامه تعهد پاریس ۲۰۱۵، توافقنامه مدنی و سیاسی ۱۹۹۶، تا کنون به حقوق زنان پرداخته اند. میتوان بسیار ملموس مشاهده کرد جنبش”ژن،ژیان،ئازادی” به اندازه یک سده گذشته دنیا را به توجه به حقوق زنان برانگیخته است و باعث تصویب قطعنامه ها و مصوبه های بین المللی شده است.
نقطه عطف تاثیرات بین المللی جنبش از منظر حقوق بین الملل را میتوان در اخراج ایران از کمیسیون مقام زن در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۲ با اکثریت آرا دانست. قطعنامه وضعیت حقوق بشر در محکومیت نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی در ۲۵ آذر ۱۴۰۱ تصویب شد .در این قطعنامه درباره افزایش قابل ملاحظه اعدام ، آمار بالای احکام اعدام اقلیتها نسبت به دیگران و بی توجهی به حفاظت شهروندان اجرای خشونت آمیز حجاب اجباری اشاره شده است.
قطعنامه اس 1L35/sشورای حقوق بشر درباره سرکوب خیزش ۱۴۰۱ ایران در ۳ آذر ۱۴۰۱ تصویب شد. قطعنامه پارلمان اتحادیه اروپا در ۱۶ مارس در محکومیت شدید مسمومیت دختران و دانش آموزان و برگزاری چندین کنفرانس از جمله کنفرانس استکهلم در تاریخ ۲۰۲۳/۶/۳۰ با محوریت انقالب ژن ژیان آزادی و آینده روشنات کنفرانس ۲۰۲۳ ۶/۷/در پارلمان اروپا با محوریت انقلاب با پیشاهنگی زنان ایران و ایران در آستانه سرکوب یا انقلاب و چندین کنفرانس دیگر.
چه باید کرد؟
رمز تداوم جنبش اتحاد، مبارزه، پیروزیست. مردم و فعالان باید به جای درگیر کردن خود با حاشیه ها، بە همبستگی و ارائه برنامه برای گذار از جمهوری اسلامی و دوره بعد از آن باشند. فعالان رسانه ای و دنیای مجازی باید به اهمیت رسالت خود پی برده و به دور از جوسازی و حاشیه های احساسی به دنبال پررنگ کردن نقاط قوت و گوشزد کردن نقاط ضعف و دوری از رفتارهای هیجانی و مخرب باشند.
کانونهای مبارزه مانند اعتصابات موفق کسبه و بازاریان کوردستان، جمعه های اعتراضی سیستان و بلوچستان،اعتراضات دانشگاهها و نقش دانشجویان باید گسترش پیدا کرده و سراسری شود. باید با اتحاد و ادامه مبارزه این دستاوردهای بزرگ و غرورآفرین را حفظ کنیم تا با سرنگونی رژیم ایران به پیروزی نهایی دست یابیم.
گالویژ (صدیقه)عمرزاده
