شرایط اقتصادی ناپایدار ناشی از سوء مدیریت و سیاست های اشتباه، تنش های ارزی مداوم، تورم فزاینده و افسار گسیخته بر جنبه های مختلف زندگی اجتماعی مردم تأثیر گسترده ای گذاشته است.
این مقاله به بررسی تأثیر این شرایط بر مسائلی چون اختلافات خانوادگی، طلاق، کودکان کار، افت و ترک تحصیل ،وضعیت سلامت روان و افسردگی میپردازد.
■ تأثیر شرایط اقتصادی بر اختلافات خانوادگی و طلاق، خشونتهای خانوادگی، قتل های مرتبط با جنسیت
دلار ۱۰۰ هزار تومانی، تورم ۳۵.۳درصدی، طبق آخرین آمارها، منجر به کاهش قدرت خرید خانوار ها شده است. طبق نظر کارشناسان، هزینه های واقعی یک خانوار ۳ نفری ۶۴ میلیون تومان برا ورد شده است.این در حالی است که میانگین درامد خانوار های ایرانی حدود 22 میلیون تومن است. این میزان درامد برای هزینه های مانند مسکن، خوراک، پوشاک، آموزش و بهداشت در نظر گرفته شده است. این ناترازی و ناهمخوانی دخل و خرج زمینه ساز مشکلات عدیده خانوار ها شده که از پس نیازهایشان بر نمی آیند.
بازار کار به شدت محدود، نرخ بیکاری بالا، طبق آمار موجود، نرخ بیکاری در گروه سنی 18 تا 35 سال 15 درصد بوده، که آمار واقعی بسیار بالاتر از این رقم است. بنابراین، بنیاد خانواده ها که در دنیا کنونی به شدت به اقتصاد وابسته است، هرچند اگر بنیان محکمی باشد، دچار فروپاشی می شود و اکثر زوج ها وقتی راه حلی برای برون رفت از مشکلات نمی بینند، راه جدایی را انتخاب می کنند که این خود زمین ساز مشکلات بعدی می شود.
طبق آخرین آمارها نرخ طلاق در شهر تهران 53 درصد بوده که در بقیه شهر و استان ها به نسبت هایی از این عدد کمتر است ولی آمار دقیقی در دست نیست. .
مطالعات حاکی از آن است که بیکاری مردان با افزایش خشونت علیه زنان ارتباط مستقیم دارد. بیکاری و فقر میتواند استرس و فشار روانی را در خانواده افزایش داده و زمینه ساز بروز خشونت شوند. همچنین عدم استقلال مالی زنان و وابستگی اقتصادی آنها به همسران میتواند آنها را در معرض خشونتهای خانگی قرار دهد. خشونت اقتصادی که شامل کنترل منابع مالی ، ممانعت از اشتغال زنان و محدودیت دسترسی به پول است. یکی از اشکال خشونت علیه زنان در خانوادهای ایرانی محسوب میشود.
در کنار عوامل زیاد دیگری مانند عوامل فرهنگی و اجتماعی، نقش رسانه ها و فضای مجازی، عوامل حقوقی و ضعف حمایتهای قانونی، شرایط اقتصادی نامناسب و افزایش قتل های مرتبط با جنسیت از جمله زن کشی منجر شده است. فشارهای مالی و استرسهای ناشی از آن تنش های خانوادگی را تشدید کرده و در مواردی در خشونتهای مرگبار منجر می شود
■ کودکان کار و بحران آموزش
مسئله کودکان کار و بحران آموزش در ایران از چالش های پیچیده اجتماعی است. عوامل اصلی این پدیده شامل فقر، بیکاری والدین، ضعف در نظارت بر قوانین و نابرابری های آموزشی است. خرج سالانه یک دانش آموز در دوره راهنمایی با احتساب شهریه مدرسه دولتی، کتاب و لوازم التحریر، لباس مدرسه، تبلت یا گوشی، تغذیه روزانه، سرویس مدرسه، رقمی بین 15 تا 18 میلیون در سال می باشد که برای بیشتر خانواده ها تأمین این هزینه ناممکن و بسیار دشوار است. در نتیجه کودکان به ویژه در مناطق کم درامد از تحصیل باز می مانند و به جای آن وارد بازار کار می شوند که باعث افزایش بی سوادی، مشکلات جسمی و روانی و تداوم چرخی فقر می شود.
■ وضعیت سلامت روان و افسردگی در بحران اقتصادی
بحران اقتصادی تأثیرات مخرب شدیدی بر سلامت روان افراد دارد. فقر، بیکاری و مشکلات مالی میتوانند موجب بروز اختلالاتی چون افسردگی، اضطراب و استرس مزمن و اعتیاد در افراد شدند. افراد در این شرایط دچار احساس ناتوانی و بی ارزشی شده و این زمینه ساز اختلافات فراوانی در خانواده ها و در جامعه می شوند.
سوء مدیریت کشور توسط مدیران نالایق و بحران های اقتصادی باعث شده که متاسفانه63 درصد از معتادان را جوانان تشکیل میدهند. به دلائل زیادی آماری از افرادی که مشکلات روحی و روانی رنج میبرند در دست نیست ولی به وضوح میتوان در یافت که بخش بالایی از جامعه متاثر از مشکلات اقتصادی و سیاسی و اجتماعی موجود دچار افسردگی و استرس مزمن و وضعیت سلامت روان نامناسب هستند.
■ نتیجه گیری
با توجه به بحران اقتصادی شدید در ایران، که شامل تورم بالا، بیکاری و کاهش قدرت خرید است، این شرایط تأثیرات منفی قابل توجهی بر حقوق بشر، بهویژه در حوزههای اجتماعی و روانی داشته است. افزایش افسردگی، اضطراب، خشونت خانگی و مشکلات خانوادگی، همچنین رشد اعتیاد و افزایش تعداد کودکان کار، همگی از پیامدهای مستقیم این بحرانها هستند. علاوه بر این، بحران اقتصادی منجر به نقض حقوق زنان و افزایش طلاق و قتلهای مرتبط با جنسیت شده است.
از دیدگاه جمعیت حقوق بشر کردستان، برای مقابله با این بحرانها، نیاز به تدابیر فوری در حوزههای اجتماعی و اقتصادی است. حمایت از اقشار آسیبپذیر، تأمین حقوق پایهای، ایجاد فرصتهای شغلی، و توجه به سلامت روان از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند از شدت بحرانها بکاهند و بهبود شرایط زندگی افراد جامعه را به دنبال داشته باشند.
گلاویژ عمرزاده
