گزارش آماری _ تفصیلی نقض حقوق بشر در شرق کوردستان «اوت ۲۰۱۸»

این گزارش وضعیت حقوق بشر در ماه اوت سال ۲۰۱٨ مصادف با ١٠ مرداد  تا نهم شهریور ماه ۱۳۹۷ خورشیدی، در شرق کوردستان است که به کوشش جمعیت حقوق بشر کوردستان با استناد به گزارش‌های متعدد این سازمان حقوق بشری گردآوری‌شده است. شایان‌ذکر است این گزارش به دلیل عدم اجازه حکومت ایران به سازمان‌ها و گروه‌های حقوق بشری گزارش کاملی نیست و تنها بخشی از نقض سامانمند حقوق بشر در شرق کوردستان را به تصویر می‌کشد.

حکومت جمهوری اسلامی ایران با بازداشت شهروندان کورد توسط نیروهای امنیتی و انتظامی با نقض حقوق مدنی و سیاسی، نقض آزادی عقیده و بیان، نقض حق حیات و امنیت شخصی، تبعیض‌های حکومتی، هتک حرمت شهروندان و همچنین شکنجه زندانیان سیاسی و نادیده گرفتن حقوق بنیادین زندانیان سیاسی، ماه موردبررسی را به پایان رساند.

طبق ماده ١٩ اعلامیه جهانی حقوق بشر هر فردی حق آزادی عقیده و بیان دارد. همین‌طور دربند یکم ماده ۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آمده است: هر کس حق آزادی و امنیت شخصی دارد: هیچ‌کس را نمی‌توان بە مناسبت عقایدش مورد مزاحمت و ترس قرارداد.

بند دوم ماده ١٩ می‌افزاید: هر کس حق آزادی بیان دارد: این حق شامل آزادی تفحص و تحصیل و اشاعه اطلاعات و افکار از هر قبیل بدون توجه به سرحدات خواه شفاهاً یا به‌صورت نوشته یا چاپ یا به‌صورت هنری یا به هر وسیله دیگر به انتخاب خود است.

همچنین در مادهٔ ٢٢ آمدە است کە هرکسی به‌عنوان عضوی از جامعه حق دارد از امنیت اجتماعی برخوردار بوده و از راه کوشش در سطح ملی و همیاری بین‌المللی با سازمان‌دهی منابع هر مملکت، حقوق سلب ناپذیر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش را برای حفظ حیثیت و رشد آزادانه شخصیت خویش، به دست آورد؛ و طبق ماده ۵ هیچ‌کس را نمی‌توان شکنجه کرد یا مورد عقوبت یا روش وحشیانه و غیرانسانی یا اهانت‌آمیز قرارداد.

مطابق با کنوانسیون‌های به رسمیت شناخته‌شده جهانی در رابطه با حقوق بشر و حقوق سیاسی و اجتماعی اجتماع‌های بشری، هر فرد و جامعه‌ای حق دارد حقوق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خود را مطالبه و جهت احقاق آن تلاش نماید، هیچ جماعت یا گروهی برتر بر دیگری نیست و همه باید از حقوق طبیعی و به رسمیت شناخته‌شده بهره‌مند شوند.

 

در مورد ترور اقبال مرادی عضو شورای رهبری جمعیت حقوق بشر کوردستان

چهل روز از ترور اقبال مرادی گذشت و تاکنون خبری از بازداشت عاملان این ترور از سوی حکومت جنوب کوردستان منتشرنشده است.

مراسم چهلم شهید اقبال در شهر پنجوین برگزار شد و پیام جمعیت حقوق بشر کوردستان از سوی عدنان رشیدی عضو شورای رهبری kmmk در این مراسم قرائت شد، در این پیام از زحمات ده سال فعالیت اقبال مرادی در این نهاد حقوق بشری گفته شد و بر ادامه راه همکار ترور شده (ادامه فعالیت حقوق بشری) تائید شد و از نهادهای جنوب کوردستان خواسته شد عاملان این ترور که از سوی جمهوری اسلامی صورت گرفته هرچه سریع‌تر بازداشت شوند و در دادگاه عادلانه مورد محاکمه قرار گیرند. در ادامه پیام آمده بود با مشخص شدن عاملین این ترور، جمعیت حقوق بشر کوردستان در محاکم بین‌المللی در سطح جهان پیگیر پرونده همکار و رفیق ترور شده‌شان (اقبال مرادی) خواهد شد.

در یک ویدیو منتشرشده، خانواده اقبال مرادی از اعضای جمعیت حقوق بشر خواستند که با ادامه دادن به مبارزه حقوق بشری، یاد و خاطره جان‌باخته را زنده نگه‌داشته و تا رسیدن به آرمان‌های انسانی این عضو ترور شده kmmk به فعالیت انسانی خود ادامه دهند.

اعدام
اسامی بیش از دو هزار نفر از کوردستانی های اعدام شده در دهه شصت در این ماه از سوی جمعیت حقوق بشر کوردستان منتشر شد.

بنا بر آمارهای تائید شده جمعیت حقوق بشر کوردستان و سازمان حقوق بشر ایران در یک ماه گذشته امسال:٣٦ تن به اتهامات گوناگون در کل جغرافیای ایران اعدام‌شده‌اند که درمجموع ۲۳ نفر این اعدامیان (64%) از شهروندان کورد شرق کوردستان بوده‌اند.

٢٧ مردادماه سال ١٣٩٧ شمسى، سازمان عفو بین‌الملل با انتشار بیانیه‌ای خواستار اقدام فورى در راستاى حكم اعدام كمال حسن رمضان شده است. در اين بیانیه آمده است كه، كمال حسن رمضان زندانى سياسى كورد كه داراى تابعيت غرب کوردستان می‌باشد از روز دوشنبه ٢٢ مردادماه به دلايلي نامعلوم از زندان مركزى ایران در اورميه به مكانى كه هنوز روشن نيست منتقل‌شده و با توجه به قطعى بودن حكم اعدام هرلحظه خطر اعدام وى را تهديد می‌کند.

زید رعد حسین کمیسر عالی حقوق_بشر سازمان ملل متحد که آخرین روزهای مسئولیتش را طی می‌کند و از نزدیک شرایط رامین حسین پناهی را پیگیری می‌کند، بار دیگر از جمهوری اسلامی ایران خواست که پایبند به تعهد خود در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی سیاسی حکم اعدام او را متوقف کند.

زندان و بازداشت

بازداشت، احضار، صدور حکم، پرونده‌سازی، تهدید، نقض حقوق زندانیان

در ابتدای این ماه، ۲۷ شهروند کورد اهل شهر مریوان توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران در این شهر بازداشت و به مکان نامعلومی انتقال داده شدند.

بر اساس این گزارش در این یورش به روستای «دَری ۱۶ نفر» روستای «چور و ننه ۵ تن» در روستای «شیخه کویره ۳ تن» و در روستای «گویزه کویره ۲ نفر» روستای گولچیر «۱ تن» بازداشت‌شده‌اند.

گزارش‌ها حاکی از آن است در روستاهای خرابات، لنجاوا، شیخەکویرە و بالک  ده‌ها شهروند دیگر بازداشت‌شده‌اند. ولی از هویت بازداشت‌شدگان به دلیل فضای امنیتی حاکم بر شهر مریوان و ایجاد رعب و وحشت از سوی نیروهای امنیتی تاکنون اطلاعی به دست نیامده است.

اسامی سه تن از بازداشت‌شدگان اکبر صمدی فرزند اسماعیل اهل روستای «گولچیر»، عثمان دلاویز اهل روستای «گویزه کویره» و محمد کرمی اهل روستای «گویزه کویره» برای جمعیت حقوق بشر کوردستان احراز گردیده است.

یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، حسین احمدی نیاز، وکیل سرشناس کورد پس از مراجعه به دادگاه انقلاب حکومت ایران در سنه شرق کوردستان جهت پیگیری پرونده موکلش رامین حسین‌ پناهی، زندانی سیاسی محکوم‌به اعدام، بازداشت شد. حسین احمدی نیاز علاوه بر وکالت رامین حسین‌ابن‌علی، وکالت عثمان مصطفی پور، قدیمی‌ترین زندانی سیاسی کورد و هدایت عبدالله پور، زندانی سیاسی کورد محکوم‌به اعدام را بر عهده دارد.

فرهاد جهان بیگی فعال مدنی و روزنامه‌نگار کورد روز ۲ مرداد ۱۳۹۷ حین بازگشت به خانه توسط نیروهای وزارت اطلاعات ایران در کرماشان شرق کوردستان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد. علیرغم گذشت ۱۱ روز از بازداشت این فعال مدنی اطلاعی از وی و محل نگهداری ایشان در دست نیست.

دو شهروند کورد ساکن شنو «اشنویه» بانام‌های کامل احمدی ساکن روستای حسن نوران و طیب بامروت از اهالی روستای سینگان را به اتهام همکاری با احزاب اپوزیسیون کوردستانی در شرق کوردستان از سوی نیروهای امنیتی بازداشت ‌شدند.

یک فعال مدنی و روزنامه‌نگار کورد بانام «آرمان غفوری» از سوی نیروهای اداره اطلاعات جمهوری اسلامی ایران در شهر مریوان بازداشت شد. این فعال و روزنامه‌نگار کورد به اتهام نشر مقالات سیاسی، تبلیغ علیه نظام و توهین به مسئولین بازداشت‌شده است و علیرغم پیگیرهای خانواده نامبرده تاکنون نتوانسته‌اند از محل نگهداری فرزندشان اطلاعی کسب کنند.

دو شهروند کامیارانی بانام‌های سیوان و کامیار کمانگر فرزند سلیمان، از سوی نیروهای اداره اطلاعات ایران در شهر پاوه شرق کوردستان بازداشت شدند.

بعد از گذشت ۳۳ روز از بازداشت فعالین کورد در کرماشان و لورستان. دادستانی حکومت ایران در  کرماشان، مانع آزادی موقت بازداشت‌شدگان می‌شود. پنج‌شنبه ۲۸ تیرماه، پنج فعال فرهنگی کورد بازداشتی به نام‌های ارسلان هدایتی، مصطفی باقری آشنا، سید اردشیر موسوی، شهریار طهماسبی، بیژن گراوند و مهدی آزاد بخت از بازداشتگاه اطلاعات سپاه ایران در کرماشان با قرار بازداشت موقت به زندان دیزل آباد ایران در کرماشان منتقل‌شده‌اند. مهدی آزاد بخت، دو روز بعد از بازداشت در کوه دشت با کفالت آزادشده است.

پنج‌شنبه ۱۸ مرداد ۱۳۹۷ فعال مدنی کورد سحر کاظمی بازداشت شد، نامبرده از فعالان زیست‌محیطی و ورزشی در شهر سنه می‌باشد.
زندانی سیاسی کورد علی بدر خانی، روز سه‌شنبه ۱۶ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی، در زندانی مرکزی جمهوری اسلامی ایران در اورمیه دست به اعتصاب غذا زد.

علی بدر خانی سال ۱۳۹۳ از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شد و پس از چند ماه با تودیع وثیقه آزاد شد و در روز ۲۶ اسفندماه ۱۳۹۵ به اتهام اقدام علیه امنیت ملی، در شعبه یک دادگاه انقلاب جمهوری اسلامی ایران در شهر اورمیه به تحمل ۳ سال حبس محکوم شد و امسال جهت تحمل حبس بازداشت شد و به بند ۳-۴ جرائم مواد مخدر در زندان مرکزی جمهوری اسلامی ایران در اورمیه منتقل شد، وی در اعتراض به عدم انتقال به بند سیاسی در ۱۶ مردادماه دست به اعتصاب غذا زده است.

دو تن از اعضای حزب پارت آزاد کوردستان (پاک) به نام‌های هوشمند علی پور (سمکو)، اهل سردشت و محمد استاد قادر (ئاواره)، اهل سقز جمعه ۱۲ مرداد ۹۷، توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند و تحت‌فشار برای اخذ اعتراف اجباری قرار دارند. این در حالی است که منابع خبری تائید کرده‌اند، این دو در هنگام بازداشت مورد ضرب و شتم و اصابت گلوله قرارگرفته و بازداشت شدند و تحت اجبار و شکنجه، وادار به اعتراف اجباری شدند.

احمد امین پناە، زندانی سیاسی محبوس در زندان مرکزی ایران در سنە توسط مسئولین زندان مورد ضرب و شتم قرار گرفت و بدون رسیدگی پزشکی به بند بازگرداندە می‌شود. شدت ضربات موجب شکستگی انگشت دست و آسیب‌دیدگی بازو و مچ هر دودست این زندانی‌شده است.

۱۵ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی یک دختر کورد بانام نگیسا شهبازی اهل شهر ایلام در منزل خود از سوی نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران در شهر ایلام بازداشت‌شده و به مکان نامعلومی منتقل شد. نامبرده محصل و عضو گروه کوهنوردی (کوـــ ور) و همچنین از افرادی بود که در جریان به آتش کشیدن (کبیر کوه) بر ضد ارگان‌های دولتی دست به اعتراض زد که چرا در خاموش کردن آتش تلاش نکرده‌اند و به کمکی افرادی که آتش را خاموش می‌کردند نرفته‌اند و باوجود پی‌جویی خانواده و اقوامش تاکنون خبری از وضعیت وی کسب نکرده‌اند و نهادهای امنیتی هیچ‌گونه اطلاع و شفاف‌سازی از وضعیت و مکان بازداشتش ارائه نکرده‌اند.

کمال حسن رمضان، زندانی سیاسی کورد محکوم‌به اعدام به‌صورت غیرمنتظره‌ای از زندان مرکزی ایران در اورمیه به بازداشتگاه اطلاعات سپاه منتقل شدە است.

صبح ٢٣ مردادماه ١٣٩٧ شمسى، فعال حقوق بشر كورد اجلال قوامى اهل شهر سنه از شرق كوردستان از سوى دادگاه انقلاب ایران در اين شهر احضار شد. اين فعال مدنى احضاریه‌ای از سوى شعبه دوم بازپرسى دادگسترى شهر سنه امروز دريافت كردە و نامبرده تا پنج روز ديگر بايد در اين شعبه حاضر شود. لازم به یادآوری است، اجلال قوامی، از سوی شعبه چهارم دادگاه تجدیدنظر ایران در استان سنە جهت رسیدگی مجدد به اتهاماتش برای روز ۲۷ آبان ماه امسال نيز احضار شده است.

سه‌شنبه ۲۳ مرداد، رامین حسین پناهی زندانی سیاسی کورد از زندان جمهوری اسلامی ایران در شهر سنه به زندان رجایی شهر منتقل شد.

دو تن از فعالين و مديران کانال‌های خبرى سقز، (روداو و شار سقز) به اطلاعات سپاه در اين شهـر احضار شده و مورد بازجويى قرار گرفتند. فردين مصطفايى مسئول كانال خبرى سقز روداو و ناصر بهـرام پور، مدير كانال شار سقز توسط اطلاعات سپاه ایران در این شهـر شرق کوردستان احضار شده و در ارتباط با انتشار اخبار مربوط به مسدود شدن معابر كولبران مورد بازجويى و تهـديد قرار گرفتند.

٢٥ مردادماه ١٣٩٧ شمسى، دو شهروند كورد به نام‌های  سرهات خليل زاده از اهالى منطقه برادوست اورميه كه پس از ٣٤ روز بازداشت در بازداشتگاه اطلاعات به اتهام همكارى با يكى از احزاب كوردى مخالف حكومت با توديع وثيقه تا هنگام برگزارى جلسه دادگاه آزاد شد و هم‌زمان وريا فرجى از اهالى روستاى نى مريوان كه در تاريخ ٢٠ تيرماه با اتهام مرتبط با احزاب كوردى بازداشت‌شده بود با توديع وثيقه ١٢٠ ميليون تومانى آزاد شد.

۲۵ مردادماه ۹۷، خبات شکیبا فعال مدنی و محیط‌زیست اهل سنه به دادگاه انقلاب ایران در این شهر احضار شد. خبات شکیبا به اتهام شرکت در مراسم روز جهانی کارگر، اخلال در نظم عمومی و تجمع غیرقانونی در شعبه ۱۰۳ کیفری دادگاه جمهوری اسلامی ایران در شهر سنه شرق کوردستان محاکمه شده است.

روز ۲۶ شهریورماه در یکی از شعب دادگاه انقلاب جمهوری اسلامی ایران در شهر سنه در شرق کوردستان جلسه تجدیدنظر آرام فتحی روزنامه‌نگار و شاعر کورد برگزار می‌شود. آرام فتحی در روز ۵ دی‌ماه سال ۱۳۹۶ خورشیدی بازداشت شد و پس از گذشت مدت بازداشتش در سلول‌های انفرادی اداره اطلاعات روانه دادگاه شد و به دو سال زندان به اتهام «تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» محکوم شد. اتهام وارده به نامبرده شرکت در کمپین «نه به جاده‌های مرگ» و «نه به کشتار کولبران» بوده است، همچنین نوشتن در ماه‌نامه چیا یکی دیگر از اتهامات وارده بوده است.

اولین جلسه بازپرسی اجلال قوامی روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر در شعبه دوم بازپرسی مجتمع قضایی شهید بهشتی حکومت ایران در شهر سنە برگزار شد. این فعال حقوق بشر کورد به نشر اکاذیب به‌قصد تشویش اذهان عمومی متهم شده و در حال حاضر با قرار کفالت ۲۰ میلیون تومانی تازمان صدور حکم آزادشده است.

۲۸ مردادماه ۹۷ سه زندانی سنی مذهب محبوس در زندان حکومت ایران در شهر اورمیه به نام‌های انور خضری، خسرو بشارت و کامران شیخه شب گذشته به زندان رجایی شهر کرج منتقل شدند. انتقال این زندانیان احتمالاً به دلیل پرونده دیگری که گفته می‌شود در یکی از شعب دادگاه انقلاب تهران به اتهام محاربه داشته‌اند صورت گرفته است.

سید جمال صفوی جوان اهل پیرانشار «پیرانشهر» دو ھفتە پیش توسط اطلاعات حکومت ایران در اورمیە بازداشت و بە مکان نامشخصی منتقل شدە است. خانواده نامبرده هیچ اطلاعی از وضعیت نامبرده نداشته و نگران وضعیت سلامت فرزندشان هستند.

۳۰ مرداد ۹۷، امید اسدی توسط نیروهای امنیتی اداره اطلاعات ایران در این شهر بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد. علی‌رغم پیگیری‌های مکرر توسط خانواده آقای اسدی، کماکان از محل نگهداری و دلیل بازداشت ایشان اطلاعی در دست نیست.

۲۹ مرداد ماە مأموران ادارە اطلاعات ایران در شهر سنه به منزل و محل کسب مسلم سبحانی فعال زیست‌محیطی این شهر یورش برده ضمن تفتیش کامل، خود وی را نیز دستگیر کرده و به مکان نامعینی انتقال داده‌اند.

شعبه ۱۰۲ دادسرای ۲ جمهوری اسلامی ایران در شهر بانه به اتهام توهین به رئیس‌جمهور حکم ۷۴ ضربه شلاق برای فعال تلگرامی با مشخصات «شجاع حسین زاده» مدیر کانال تلگرامی بانه نیوز را صادر کرد.

۲۷ مرداد خلیل کریمی فعال کارگری کورد ساکن شهر سنه به شعبه اول دادگاه انقلاب ایران در این شهر احضار شد. خلیل کریمی کارگر ساختمانی و از اعضای اتحادیه آزاد کارگران ایران در شهر سنه می‌باشد. بر اساس احضاریه کتبی نامبرده باید روز ۱۹ شهریور جهت رسیدگی به پرونده‌اش، خود را به آن شعبه معرفی کند.

٤ شهريورماه ١٣٩٧ شمسى، زندانى سياسى كورد «رامين حسين پناهى» در اعتراض به وضعيت خود با دوختن لب‌هایش دست به اعتصاب غذا زده است.

۷ شهریور ۱۳۹۷ خورشیدی، دو تن از معترضین به تجاوز سرایدار مدرسه «راه شهدا» در شهرک اسلام‌آباد اورمیه به دختر ۱۲ ساله بانام‌های «صفر عبداللهی» و «احمد جهانگیری» جمعاً به ۳۶ سال حبس محکوم شدند. این دو تن در به همراه صدها تن از ساکنین شهرک اسلام‌آباد اورمیه به نشانه اعتراض به تجاوز سرایدار مدرسه «راه شهدا» به دختربچه ۱۲ ساله در مقابل این مدرسه دست به اعتراض زده بودند که در پی این اعتراض بیش از سی تن از معترضان توسط نیروهای گارد ویژه بازداشت‌شده بودند و این دو تن در شعبه ۱۱۲ دادگاه عمومی جمهوری اسلامی ایران در اورمیه به اتهام «تخریب اموال عمومی، تبانی و شرکت در اجماع» احکام سنگینی برای این افراد صادرشده است.

پنجم شهریور، اداره اطلاعات ایران، آرام یوسفی شهروند ساکن سنه را بازداشت کردند. نیروهای امنیتی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران با هجوم به منزل نامبرده، بعد از تفتیش منزل و وسایل شخصی او را با خود به مکان نامعلومی منتقل کرده‌اند.

کارگران و اصناف
۱۰ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی یک دانشجوی کورد در شهر قزوین در یک حادثه کارگری جانش را از دست داد. مهرداد ابراهیم‌زاده فرزند احمد و نادره برزگر، ۲۰ ساله، اهل سقز و دانشجوی سال دوم مهندسی عمران، سال‌هاست با خانواده و به‌منظور کار کردن و تأمین زندگی خود به شهر قزوین مهاجرت کرده‌اند.

۱۷ مرداد ۹۷ کارگران شهرداری سردشت در اعتراض به مطالبات مزدی و نپرداختن حق بیمه آن‌ها، دست از کار کشیدند و تجمع اعتراضی برگزار کردند. تجمع‌کنندگان خواستار رسیدگی فوری به خواسته‌های برحق خود شده و اعلام کرده‌اند، عدم دریافت مزد، باعث شده که از تأمین هزینه‌های جاری زندگی بازبمانند.

۱۶ مرداد ۱۳۹۷, جمعی از کارمندان و کارکنان گمرک تمرچین (حاجی عمران) در مرز پیرانشار در اعتراض به عدم پرداخت حقوق معوقه خود دست به اعتصاب زدند. تجمع ۱۶ مردادماه این معترضان، تلاشی جهت واداشتن مسئولین حکومت ایران به پرداخت حقوق معوقه آن‌ها و رفع تبعیض بین کارکنان بومی و غیربومی بوده است.
از حدود ۴۰ نفر کارمندان و کارکنان این بخش تنها ۲۰ نفر از آنان از ساکنین بومی این منطقه بوده و بقیه کارکنانی غیربومی هستند که توسط رئیس بخشی خصوص گمرک استخدام‌شده‌اند. درحالی‌که حقوق کارمندان غیربومی به‌موقع پرداخت می‌شود اما حدود یک سال است که کارکنان بومی از دریافت حقوق خود محروم‌اند.

۱۷ مرداد ۱۳۹۸, جمعی از کشاورزان چغندرکار نقده و بوکان در اعتراض به عدم پرداخت مطالباتشان از سوی شرکت قند نقده در محل کارخانه تجمع اعتراضی برگزار کردند.

کولبران و کاسب‌کاران
۱۱ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی در روستای (عمو خانزی) پاسگاه هنگ مرزی منطقه چالدران در مرز میان شمال و شرق کوردستان بر روی کولبران و کاسب‌کاران آتش گشوده و دو کولبر را مجروح کردند. نام این کولبران که براثر کمین و شلیک مستقیم نیروهای هنگ مرزی جمهوری اسلامی ایران در استان اورمیه زخمی شده‌اند «جعفر دلای میران و خلیل حیدران لو» چنین اعلام‌شده است.

۱۰ مرداد ما ۱۳۹۷ خورشیدی در مرز سلماس نیروهای هنگ مرزی جمهوری اسلامی ایران بر روی گروهی از کولبران کورد آتش گشودند و درنتیجه یک کولبر کورد بانام «سلیمان بادوشیوه» فرزند عیسی اهل روستای درگه جانش را از دست داد.
۱۶ مردادماه ۱۳۹۷، در مرز میان جنوب و شرق کوردستان در منطقه قندیل، یک کولبر کورد ١٨ساله بانام حاصل بادبرین اهل روستای ترکش در پیرانشار با شلیک مستقیم نیروهای هنگ مرزی جمهوری اسلامی ایران کشته شد.

پنجشنبه ۱۸ مرداد ۱۳۹۷، کولبر کورد، جاویدان حکاری اهل سلماس ۳۱ ساله توسط نیروهای هنگ مرزی جمهوری اسلامی ایران به قتل رسید.

بیستم مرداد ساعت ۱۲ شب به‌وقت شرق کوردستان نیروهای جمهوری اسلامی ایران بیشتر از ۱۲ کولبر کورد را در نزدیکی روستای بیوران از توابع سردشت بازداشت کردند. به گفته یکی از شاهدان عینی روستای بیوران این کولبرها پس از بازداشت از سوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به پاسگاه کپران منتقل‌شده‌اند که در مابین شهر سردشت و روستای بیوران واقع است.

٢١ مردادماه ۹۷ یک کولبر ۳۱ سالە بە نام صبور یاری اهل روستای شمشیر از توابع هورامان، در مرز شوشمە نوسود براثر انفجار مین یک پای خود را از دست دادە و بە شدت زخمی شدە است.
۲۳ مرداد کولبر کورد اسماعیل عزیزی از ساکنان شهر مهاباد در مرز سردشت هدف تیراندازی مستقیم نیروهای مرزبانی ایران قرارگرفته و جان خود را از دست داد.

۲۳ مرداد، نیروهای مرزبانی ایران در اطراف روستای بیوران از توابع شهرستان سردشت جمعی از کولبران را مورد هدف شلیک مستقیم قرار داده که درنتیجه آن دو کولبر زخمی شده‌اند. این دو کولبر زخمی شده «ریبوار خضر پور» اهل روستای میر شیخ حیدر و «محمد حمزه پور» اهل روستای باساوه از توابع شهرستان سردشت اعلام‌شده است. این دو کولبر جهت مداوا به بیمارستان سردشت منتقل‌شده‌اند.

٢٩ مرداد، يك جوان كورد به نام توحيد حق‌دار، سن ١٩ سال پسر بارزان، اهـل روستاى دوستان از توابع شيپرانى شهـر سلماس به‌واسطه شليك مستقيم نيروهـاى مرزى جمهـورى اسلامى ايران، در مرز شهـر شنو جان خود را از دست داد. این جوان کورد به دلیل بیکاری به شغل کاذب کولبری روی آورده بود.

٣ شهریورماه با انفجار مين در منطقه مرزى مريوان و جنوب كوردستان (پنجوين) يك كولبر جان باخت و ٣ كولبر نيز زخمى شدند. به نقل از گزارش، مين کار گذاشته‌شده در مسير يك كاروان از كولبران در روستاى «باليكەدەرە» منفجرشده و يك كولبر به نام «ناصر» جان‌باخته و ٣ كولبر نيز با مشخصات اقبال، ابراهيم و منصور به‌شدت مجروح شده‌اند و هم‌اکنون دریکی از مراكز درمانى شهر پنجوين تحت نظر پزشك معالج قرار دارند.

۵ شهریورماه ۱۳۹۷، براثر شلیک مستقیم نیروهای سپاه پاسداران بر روی گروهی از کولبران و کاسب‌کاران کورد در مرز نزدیک به ثلاث باباجانی در استان کرماشان دو کولبر زخمی شدند. مشخصات این دو کولبر «ارکان کاکایی» و «بختیار مراد پور» که براثر شلیک مستقیم نیروهای سپاه پاسداران مجروح شده‌اند، احرازشده است.

مین
انفجار مین به‌جامانده از دوران جنگ ایران و عراق در شهرستان پاوه باعث قطع شدن پای جوانی در روستای شمشیر پاوه شد.

٢١ مردادماهە ۹۷ یک کولبر ۳۱ سالە بە نام صبور یاری اهل روستای شمشیر از توابع هورامان، در مرز شوشمە نوسود براثر انفجار مین یک پای خود را از دست دادە و بە شدت زخمی شدە است.

٢ شهريورماه ١٣٩٧ شمسى، يك شهروند كورد اهل روستاى سردوش از توابع شهر مريوان از شرق كوردستان براثر انفجار مين به‌شدت زخمى شد. محل وقوع اين حادثه دل‌خراش نزديك روستاى «دولەبی» در مرز شرق و جنوب كوردستان روی‌داده است.

٣ شهریورماه با انفجار مين در منطقه مرزى مريوان و جنوب كوردستان (پنجوين) يك كولبر جان باخت و ٣ كولبر نيز زخمى شدند.

به نقل از گزارش، مين کار گذاشته‌شده در مسير يك كاروان از كولبران در روستاى «باليكەدەرە» منفجرشده و يك كولبر به نام «ناصر» جان‌باخته و ٣ كولبر نيز با مشخصات اقبال، ابراهيم و منصور به‌شدت مجروح شده‌اند و هم‌اکنون دریکی از مراكز درمانى شهر پنجوين تحت نظر پزشك معالج قرار دارند.

کشتار شهروندان

٩ مردادماه سال ١٣٩٧ شمسى، يك شهروند كورد به نام سيد على حسینی که توسط اداره آگاهى ایران در اورميه بازداشت‌شده بود بعد از چند ساعت به طرز مشكوكى در بازداشتگاه اين اداره جان خود را از دست داد. دليل بازداشت نامبرده به نقل از شبكه حقوق بشر كوردستان، حمل چند گرم مواد مخدر بوده و توسط نيروهاى اداره آگاهى بازداشت و پس از گذشت يك روز جنازه او به خانواده‌اش تحويل داده شد.

جسد یک جوان کورد یارسانی با مشخصات «محسن مرادى» ٢٧ ساله اهل روستاى «دارەرەشی» از منطقه گورانى كرماشان، كه دو هفت پيش توسط نيروهاى امنيتى شهر كرج بازداشت‌شده بود تحويل خانواده نامبرده داده شد. نامبرده دو هفته پيش در جريان اعتراضات مردمى علیه حكومت در شهر كرج بازداشت‌شده بود، سپس به علت شکنجه‌های شديد، نامبرده جانش را ازدست‌داده و جسد وى را به خانواده‌اش تحويل می‌دهند در ضمن از خانواده نامبرده تهديد می‌کنند كه نبایستی خبر مردن فرزندشان را در هيچ كجا منتشر كنند.

۲۸ مردادماه ۹۷، در اثر مشاجره بین چند شهروند کرماشانی با یک مأمور نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در این شهر در محله چوب‌فروشان و شلیک مستقیم این مأمور یک شهروند به قتل رسید,  دو شهروند دیگر نیز مجروح شدند که به بیمارستان منتقل‌شده‌اند. مشخصات این افراد، مجید یعقوب نیا ۲۴ ساله (به قتل رسیده)، میعاد پلنگی ۲۳ ساله، میعاد شاویسی ۲۵ ساله احرازشده است.

محیط‌زیست و بهداشت
٣ شهریورماه ١٣٩٧،  آتش‌سوزی در جنگل‌های روستاى پیلە و سیاسی مریوان منجر به کشته شدن چهار تن از فعالان محیط‌زیست کورد شد.

اسامى کشته‌شدگان بدين شرح است: «شریف باجور، امید حسین زادە، رحمت حکیمی نیا و محمد پژوهی»

۱۱ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی جنگل‌های روستای «شرکه» از توابع مریوان دچار آتش‌سوزی شدە و بخش وسیعی از این جنگل‌ها در آتش سوختند.

۱۴ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی، جنگل‌ها و مراتع اطراف مریوان در روستاهای «بالک و لنج آباد» و «هانه شیخان و گاگل» به آتش کشیده شدند.
بر اساس گزارش: بیش از ۳ هکتار از جنگل و زمین‌های اطراف بالک و لنج آباد و شعاع وسیعی از جنگل و زمین‌های اطراف هانه شیخان و گاگل در آتش سوختند که با تلاش و همت فعالان انجمن چیای سبز مریوان آتش‌سوزی‌ها مهار شدند.
قابل‌ذکر است که: هرساله مناطق وسیعی از جنگل‌ها و زمین‌های کوردستان از سوی افراد ناشناس و زیر نظر سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران به آتش کشیده می‌شوند که باهدف نظامی و سیاسی به‌منظور کوچ روستانشینان و ساخت پایگاه‌های نظامی، این زمین‌ها از سوی دشمنان محیط‌زیست به آتش کشیده می‌شود.

زباله‌های شهر مریوان مدت زیادی است که جمع‌آوری نشده و با تلنبار شدن زباله‌ها و گرمای تابستان، بوی بد و آلودگی محل‌های جمع‌آوری زباله را فراگرفته است. شهرداری مریوان اعلام کرده که آن‌ها مشکل جمع‌آوری زباله ندارند بلکه مشکل اصلی محل تخلیه‌ی زباله‌ها هست و بدین شکل از ارائه خدمات و پاسخگویی سرباز می‌زنند.

۳ شهریور ۹۷ جنگل‌های اطراف روستای شینوه و بیزیلی در شهر سردشت دچار حریق شده است. این آتش‌سوزی به حدی بوده که بسیاری از جنگل‌ها و مراتع این منطقه در آتش سوخته‌اند.

آتش جنگل‌های پیله و سلسی مریوان گسترش‌یافته و به سیف علیا رسید. فعالین و اهالی منطقه با اعلام دوباره شعله‌ور شدن این آتش درخواست کمک فوری نمودند و در مورد گسترش این آتش‌سوزی به مناطق دیگر و حتی پیشروی به‌سوی جنوب کردستان هشدار دادند. به گفته‌ی حاضرین در منطقه تابه‌حال هیچ نهاد دولتی برای خاموش کردن آتش اقدامی نکرده است. به گفته‌ی ساکنین منطقه آتش چند روز پیش توسط نیروهای محلی سپاه باهدف سوزاندن جنگل‌های منطقه ایجادشده است.

خودکشی و قتل ناموسی

استان ایلام در شرق کوردستان بیشترین آمار خودکشی را در  سال ۱۳۹۶ را بە خود اختصاص داده است. سال گذشته بیش از ۸۹۰ نفر با اقدام به خودکشی جانشان را ازدست‌داده‌اند.

۸ مرداد ۱۳۹۷ خورشیدی، دختری نوجوان اهل شهر سقز با هویت «الهام» کە ۱۷ سال سن داشت با اقدام بە خودکشی جانش را از دست داد.

یازده مردادماه سال جاری، یک شهروند ۲۷ ساله ایلامی بانام «رضا نظری» اقدام به خودکشی کرد و جان خود را از دست داد.
بر اساس اطلاعات رسیده علت خودکشی این جوان کورد بیکاری و فقر شدید مالی و معیشتی بوده است.

۱۳ مردادماه سال ۱۳۹۷ یک دختر جوان ۱۹ ساله به نام (ایران خضری) به دلیل مشکلات خانوادگی دست به خودکشی زد و با این عمل به زندگی خود پایان داد. گفته‌شده است: برادر ناتنی این دختر ۱۹ ساله به نام (فرهاد خضری) به دلیل اینکه خواهرش دست به خودکشی زده بود او نیز به همین شیوه عمل می‌کند اما خوشبختانه بعد از انتقالش به بیمارستان نجات پیدا می‌کند.

۱۳ مردادماه، یک زن دیگر به نام پروانه حسینی به دلایل مشکلات زندگی با خوردن قرص دست به خودکشی می‌زند اما بعد از انتقالش به بیمارستان نجات پیدا می‌کند.
دو دختر نوجوان در شهرهای جوانرود و سردشت اقدام به خودکشی کرده و به زندگی خویش پایان دادند. دختر نوجوان جوانرودی به دلیل اختلافات خانوادگی هفته گذشته اقدام به حلق‌آویز کردن خودکرده بود، بعد از چند روز در تاریخ ٢٣ مرداد در بیمارستان این شهر فوت کرد. قابل‌ذکر است که هویت این دختر نوجوان، پروین میرکی، ١٧ ساله و مجرد اعلام‌شده است.

٢٣ مردادماه، دختر نوجوان دیگری به نام مه شاد ذکی، ١٦ ساله و اهل سردشت نیز با حلق آویز کردن خود اقدام به خودکشی کرد و جان خود را از دست داد.

٢٤ مردادماه ١٣٩٧ شمسى، دختر ٢٠ ساله كه نخواستند نام وى آشکار شود در جوار فلكه فلسطين در شهر بوكان اقدام به خودسوزى و بخش‌های زيادى از بدنش بشدت دچار سوختگى شده است.

۲۸ مردادماه سال ۱۳۹۷ یک زن در منطقه (کول تپه) از توابع بوکان با سلاح گرم از طرف شوهرش کشته شد.

کودکان
۱۱ مردادماه ۱۳۹۷ خورشیدی، یک کودک ۶ ساله اهل بوکان در شرق کوردستان براثر ضرب و شتم و آزار جسمی از سوی نامادری خود دچار ایست مغزی شد.
بر اساس گزارش، این کودک در حال حاضر در یکی از بیمارستان‌های شهر بوکان بستری است، این کود درحالی‌که دچار تشنج، خونریزی مغزی شده بود و علائمی همچون کبودی، گازگرفتگی در طرف چپ صورت و ساق پای راست‌بر روی بدنش مشاهده می‌شد توسط پدر و نامادری‌اش به بیمارستان منتقل‌شده بود و پزشکان بیمارستان مرگ مغزی این کودک را تشخیص داده‌اند.

کودک‌آزاری به بدرفتاری با کودکان شامل سوءاستفاده و آزار کودک (جسمی، جنسی، روانی و غفلت) و کلیه اعمالی که برای رشد و سلامت کودک مضر است گفته می‌شود. کودک‌آزاری ریشه‌های متفاوتی دارد که مشکلات اقتصادی، عدم آموزش، مشکلات روانی، ازدواج‌های اجباری، آگاهی نداشتن از عواقب خشونت علیه کودکان، عوامل فرهنگی، اعتیاد والدین، اختلالات خانوادگی و خلأ قانونی برای مجازات کودک‌آزاران ازجمله موارد آن هست. بر اساس گزارش نهادهای حکومتی ایران، سامانه ۱۲۳ اورژانس اجتماعی استان اورمیه تنها در سال ۱۳۹۶ بیش از ۱۳ هزار مورد تماس در استان اورمیه را ثبت کرده است که این فقط آمار کودک‌آزاری‌هایی است که اطلاع داده‌شده است.

جمعه ۱۹ مرداد در پارکی در میدان آزادگان شهرستان کرماشان یک‌ نوزاد رهاشده، داخل یک کیسه‌زباله در این پیداشده است به گفته امید قادری، مدیرکل بهزیستی حکومت ایران در کرماشان شرق کوردستان، پلیس این نوزاد را به شیرخوارگاه آمنه کرماشان منتقل کرده است.

حسین صومی، مدیرکل ثبت‌احوال ایران در استان سنه اعلام کرده است که در چهار ماه نخست امسال بیش از ۴۵۰۰ مورد ازدواج در این استان ثبت‌شده که ۹۷۰ مورد آن (معادل ۲۱ درصد) مربوط به دختران کمتر از ۱۸ سال بوده و از این میزان ۳۶ مورد هم مربوط به پسران کمتر از ۱۸ سال بوده است.

زلزله کرماشان
۴ شهریور ۹۷، زلزله‌ای باقدرت ۶.۱ مناطقی در شرق و جنوب کوردستان را لرزاند و به گزارش خبرگزاری‌ها مرکز آن غرب استان کرماشان در شرق کوردستان است. مقام‌های حکومت ایران در کرماشان شرق کوردستان می‌گویند این زمین‌لرزه تاکنون دو کشته و بیش از ۲۴۰ مجروح برجای گذاشته است.

تعداد ١٤٥ شهـروند معلول و قطع نخاع فقط در شهـرستان سرپل ذهـاب وجود دارد كه از بودن هرگونه امكاناتى محروم می‌باشند.
در جريان زلزله آبان ماه گذشته در كرماشان تعداد زيادى از ساكنين اين مناطق قطع نخاع و معلول شده‌اند.

تنهـا در شهـرستان سرپل ذهـاب تعداد ١١٨ نفر دچار معلوليت جسمى و تعداد ٢٧ نفر قطع نخاع شده‌اند. اين افراد معلول علی‌رغم مشكلات اياب و ذهـاب به دليل عدم توانايى در خريد ويلچر، حتى در استفاده از سرویس‌های بهـداشتى و استحمام در رنجند.

بیش از یک‌صد تن از ساکنین مناطق زلزله‌زده در «ثلاث باباجانی» به دلیل اسهال و استفراغ شدید به بیمارستان منتقل‌شده‌اند. به گفته اهالی منطقه کنترل وضعیت موجود کنترل خارج‌شده است و حتی اورژانس و مراکز درمانی قادر به کنترل و تعیین علت شیوع این بیماری را ندارند و احتمال داده‌اند که علت این اپیدمی مصرف آب آلوده باشد. باوجود گذشت مدت طولانی از وقوع زلزله کرماشان اما با کمترین توجهات از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایران روبرو شده‌اند و مردم بیشتر مناطق با کمترین امکانات معیشتی و خدمت گذاری در شرایطی غیرقابل زیست به حیات خود ادامه می‌دهند.

موارد دیگر
دهم مردادماه، شماری از اعضای شورا و همچنین دهیاران روستاهای منطقه خاومیرآباد از توابع مریوان، به دلیل مشکل کارت‌های الکترونیکی ساکنین این بخش و محرومیت از سود مبادلات مرزی استعفا دادند.

یک نوجوان کورد بانام «کارو کریمی» ۱۳ ساله فرزند صلاح کریمی و شلیر اژدری اهل روستای سردوش از توابع مریوان توسط نیروهای سپاه پاسداران مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرد. بر اساس گزارش، این نوجوان کورد چند روز پیش در مسیر مزارع پدربزرگش و درحالی‌که تنها مقداری غذا و خوراکی به همراه داشته است به چند تن از نیروهای سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران برخورد می‌کند و بدون هیچ‌گونه دلیلی این نیروها نامبرده را مورد ضرب و شتم شدید قرار می‌دهند و با پای‌برهنه وی را راهی خانه می‌کنند. این نوجوان به دلیل جراحات وارده در بیمارستان شهر مریوان بستری می‌شود.

طبق گزارش مرکز آمار ایران در چند ماە اخیر استان‌های لرستان، سنه در شرق کوردستان، استان‌هایی هستند که کمترین میزان هزینه و کمترین میزان درآمد را در بین کل استان‌ها و مناطق داشته‌اند.
رتبه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی اول بیکاری در کل کشور و شرق کوردستان به شهرهای مرزی اختصاص دارد و مناطق زلزله‌زده سرپل ذهاب و اسلام‌آباد غرب نیز بیشترین تعداد بیکاران را دارا هستند. استان کرماشان در رتبه اول بیکاری قرار دارد، در میان هزینه و درآمد این استان شکاف ۲ میلیون تومانی دیده می‌شود
درواقع در کل تمام بررسی‌ها تائید می‌کند که شهرهای مرزی هم بدترین وضعیت را ازنظر بیکاری و هم‌ کمترین میزان هزینه و درآمد را در زندگی‌ روزمره‌شان تجربه می‌کنند.

جسد يك فعال سنی مذهبى به نام فرشيد علوى آبگرم ٢٥ ساله و اهل شهر اورميه در تاريخ ٤ مرداد ١٣٩٧ در شهر باش قلعه تركيه پيدا شد. نامبرده يكى از فعالين مذهبى اهل سنت اورميه و در مساجد اين شهر فعاليت تبليغى و به تدريس کلاس‌های عقيده و قران مشغول بود و ٢ سال پيش بعد از اعدام ٢٥ جوان كورد اهل سنت و بازداشت ديگر فعالين مذهبى وى به تركيه مهاجرت كرد. او به‌عنوان پناهنده سازمان ملل در تركيه سكونت داشت ولى طبق گزارش اين منبع در تاريخ ١٢ تير از شهر وان شمال کوردستان ربوده و جنازه‌اش در باش قلعه پيدا شد.

اداره اطلاعات ایران در ایلام، شاعر کورد به نام حسین باقری متخلص به ژاکان باران ٣٦ ساله اهل شهرستان ملکشاهی را تهدید به مرگ نمود.

٥٠٠ روستای استان کرماشان در شرق کوردستان توسط حکومت ایران خالی از سکنە شدەاند کە اغلب آن‌ها از سوی نهادهای امنیتی تخلیە و بە بهانە امنیت کشور از بازگشت ساکنین این روستاها جلوگیری بە عمل می‌آورند.

در پایان جمعیت حقوق بشر کوردستان از مردم شرق کوردستان می‌خواهد کە در احقاق حقوق خود کوشا وسعی نمایند هرگونه تبعیض و نابرابری را کە از جانب جمهوری اسلامی ایران به آن‌ها روا داشته می‌شود را بە گوش جهانیان برسانند.

جمعیت حقوق بشر كوردستان